جمعه مسجد اردبیل در شمال شرقی شهر بر روی تپه مرتفعی واقع شده و یکی از قدیمیترین مساجد شمال غربی ایران است که آخرین بار در دوران ایلخانی مورد مرمت قرار گرفته است که اصل بنای کنونی مسجد در دوره سلجوقیان بر روی بقایای کهنتری ساخته شده که در نتیجه حمله مغول سال 620 هجری ویران شده و در حدود سال 650 هجری مجددا بازسازی شده است این مسجد یکی از بناهای تاریخی و ثبت ملی استان اردبیل با قدمتی 800 ساله است وبنای اصلی مسجد دارای ترکیبهای منشوری زیبا است که قطاربندی با تزئینات کاشی معرق دارد و کاربندی زیر گنبد نیز به این شکل است که در هر یک از گوشههای این مربع سه کنج با لچکیهای بزرگی ساخته شده که هریک دارای دو روزنه مستطیلی شکل برای نورگیری و کسب روشنایی برای محوطه محراب بوده است یکی از استثنائاتی که در ساخت این مسجد وجود دارد شکلگیری و نقشه مسجد جمعه اردبیل است که بر خلاف مساجد دوره سلجوقی که اغلب به صورت چهار ایوانی بنا شده به این شکل ساخته شده است و این نقطه این مسجد را از بسیاری از مسجدهای دیگر متمایز کرده است در زیر تالار اصلی مسجد دهلیزها و راهروهایی به منظور تسهیل در عبور و مرور مردم ساخته شده که در فاصله هر دو متر به صورت چهارراهی متقاطع این معبرها دیده میشوند و در این مسجد از نقش مهرها در بندکشی و فواصل آجرهایی استفاده شده که قابل مقایسه با سایر بناهای دوره سلجوقی در آذربایجان است به دلیل تصرفاتی که افراد در حریم و تپه به عمل آوردهاند و منازلی که روی دامنه آن احداث شده به تدریج از وسعت این مسجد کاسته و مساحت آن را به اندازه کنونی تقلیل داده است در جریان ساخت و توسعه خیابان سیمتری اردبیل بخش زیادی از تپه تاریخی از بین رفت و بدنه شرقی محوطه محراب مسجد دچار شکستگی و رانش شد و یکی دیگر از دلایل اصلی انهدام و خرابی مسجد مربوط به وقوع زلزله شدیدی است که رخ داده است که هنوز در حدود یک هزار و 500 متر مربع از عرصه تاریخی مسجد باقی مانده و همان بافت قدیمی و تاریخی خود را حفظ کرده است