بخاری ، وسیله ای گرمازا برای فضاهای سربسته است که یا به صورت اجاقی است تعبیه شده در داخل دیوار، همراه با هواکشِ درون دیواری و یا ابزاری است مستقل از آهن، چدن یا جز آن که هیزم ، نفت یا سوخت دیگر در آن می سوزانند؛ و دود آن ، از راه لولة بخاری ، به مجرایی در دیوار هدایت و به بیرون منتقل می شود.بخاری واژه ای عربی ـ فارسی است که نخستین بار در شعر اثیرالدین اومانی، شاعر قرن هفتم، ذکر و وصف شده است. برای وسایل گرمازا واژه های دیگری نیز به کار می رفته است که از آن میان می توان به آتشدان، کانون ، کرسی ، کَلَکْ، منقل ، مُنقُله (آنندراج )؛ تفکده ، دودگاه ، دودگند، ساداک (نفیسی )؛ و مَغرِب ( ایرانیکا ، ذیل «آتشدان ») اشاره کرد.در تخت جمشید، جایگاهی برای افروختن آتش پیدا شده که از دورة هخامنشی است و به طرز نیکویی در حرمسرای خشایارشا ساخته شده است. از وجود بخاری در دورة اشکانی اطلاع چندانی موجود نیست، اما شرایط خاص اقلیمی ایران، وجود بخاری را در بناهای این کشور ناگزیر می کند. تداوم کاربردِ گونه های مختلف بخاری در دورة ساسانی مشهوداست. در میمند کرمان، آثاری از طاقچه و رف و لولة بخاری مشاهده می شود که متعلق به این زمان است.براثر کاوشهای باستان شناسی دورة اسلامی، در تپة سبزپوشان نیشابور، نمونه ای از بخاری به صورت آتشدان متعلق به قرن سوم ـ چهارم و همچنین در دوران سلجوقی به دست آمده است. در قرن چهارم، درزمان آل بویه، برای رفع سرما از منقل های بزرگ (کانون) یا آتشدان هایی درکنار اتاق استفاده میشده است.تاورنیه در سفرنامة خود دربارة بخاری های دورة صفویه مینویسد که بزرگان در اتاق خود بخاری دارند و هیزم را در میان آن عمودی می چینند. از اطلاعات برخی منابع دیگر مانند شاردن می توان احتمال داد که بخاری آهنی در ایران از همین زمان متداول شده است. همچنین در بسیاری از بناهای دورة قاجار، بخاری دیواری مشاهده می شود. ازجمله، بخاری های دیواری باغ نارنجستان قوام و مجموعة کاخ موزة گلستان را می توان نام برد.در بعضی از کاروانسراهای دورة صفویه، بخاری به صورت فرورفتگی هایی در داخل دیوار و با مصالحی نظیر آجر ساخته می شد و دودکش برخی از بخاری ها بسیار باریک و مخزن سوخت آن به گونه ای بود که برای سوخت، از بوته استفاده میشد و به گفتة تاورنیه دهنة بخاریها به شکل نیم دایره بوده است. در بخش بین درب چهارم و پنجم جا بخاری ای وجود دارد که روایت است اولن جابخاری جهان بوده است با توجه به قدمت بالای این مکان. که تعبیه بخاری در این مکان گرمایش بقعه را تامین می نموده است.