قدیمی ترین مراسم عزاداری و منحصر به فرد آذری ها مراسم شاخسی واخسی می باشد ریشه لغوی شاخسی واخسی چندان معلوم نیست اما برخی آنرا مخفف و تحریف شده ی شاه حسین وای حسین می دانند مراسم شاخسی از آن نظر منحصر به فرد است که در هیچ کجای دنیا غیر از آذربایجان برگزار نمی شود البته مراسم هیئت و سینه زنی در آذربایجان نیز همانند سایر شهرهای ایران و دنیا انجام می شود می توان گفت زمانی که تمامی شهرهای شیعه دنیا در خاموشی و سکوت شب فرو می روند صدای شاخسی واخسی در آذربایجان بلند می شود شرکت کنندگان در این مراسم به ویژه جوانان و مردان در میدان شهرها و روستاها دور هم جمع می شوند و با به دست گرفتن چوب دستی به عنوان نمادی از شمشیر در دست راست صف دایره واری می بندند و دست چپ خود را از پشت برکمر نفر سمت چپ خود می گیرند و بدین طریق صف فشرده و مرتبی به وجود می آوردند و با زمزمه نوحه و مرثیه و مهمتر از همه یکصدا شاخسی و واخسی گویان چنان صحنه ی حزن انگیزی خلق می کنند که تماشاگران به یاد مظلومیت امام حسین ع و یارانش سر از پا نشناخته اشک ماتم می ریزند در گذشته یک ماه قبل از محرم و بیشتر از فردای عید قربان با تشکیل دسته های شاه حسینی این شکل از عزاداری آغاز می گشت به این صورت که در هر کوی و برزنی روسا و ریش سفیدان مشعل آهنی بزرگی آماه می کردند سپس آن را بر سر چوب قطور و بلندی در مرکز محله نصب می نمودند هر مشعل مامور و خدمه ویژه ای داشت و هم او بود که قبل از غروب آفتاب مشعل ها را با پارچه های کهنه و گاهی نیز با چوب و هیزم پرکرده و آماده می ساخت اوج این مراسم در ظهر عاشورا و پس از اتمام تعزیه خوانی ظهر عاشورا می باشد که عزاداران دسته ها شاخسی واخسی گویان پس از طی نمودن مسیری طولانی خود را به خیمه های به آتش کشیده شده رسانده و عزاداری سوگ می کنند مراسم شاه حسین گویان بسیاری از محلات به لحاظ عظمت بزرگی دسته ها تعداد افراد توانایی نوحه خوانان تنوع و سوز مرثیه ها از شهرت بالایی در بین مردم برخوردار است این مراسم در شب های دهه ی اول محرم به اوج خود می رسد و تا صبح تاسوعا و عاشورا ادامه می یابد بر طبل کوبیدن و چنین حرکت های تند و ریتمیک تا ظهر عاشورا تداوم می یابد و بعد از آن تقریباً به پایان می رسد