در آئين چهارشنبهسوري عدد چهار حکايت از چهار وجه طبيعت دارد که بهتدريج عنصر واحد طبعيت سال مکان يا هر پديده چهاروجهى را مىسازند به اين ترتيب اولين چهارشنبه منسوب به باد است دومين خاک است سومين آتش و چهارمين آب که در اين زمان از يخ بستن خاک کاسته مىشود و زمين نفس مىکشد صبح آخرين چهارشنبهسورى مردم بر سر آب رفته و از روى آن مىپرند و مىخوانند آتیل ماتیل چَرشنبه بَختیم آچیل چرشنبه یعنی عاطل و باطل شود چهارشنبه و بختم بازشود چهارشنبه آخرين چهارشنبه اسفند با بارورى طبيعت همراه است در روستاها چهارشنبه آخر سال را چرشنبهخاتون مىگويند و زنان بالاى اجاق خوراکپزى با آرد شکل زنى زيبا را مىکشند و زير آن يک آينه و شانه مىگذارند تا وقتى چرشنبه خاتون آمد سرش را شانه بزند اين رسم تأکيد بر بارور شدن زمين در آخرين روزهاى اسفند دارد در ميان مردم آذربايجان شرقى هر چهارشنبه نامى دارد مفصلترين مراسم آخرين چهارشنبهسورى آن است که در آن شب برنج سفيد پخته و همراه با آجيل و شيرنى بر سفره قرار مىدهند پسران جوان و نوجوان شالى برداشته و از سوراخ بالاى بام که محل خارج شدن دود تنور و تهويه است آنرا پائين مىاندازند صاحبخانه نيز مقدارى آجيل و شيرينى در گوشه سال مىبندد تا پسر آن را بالا بکشد اگر پسر خواهان دختر خانواده باشد شال را بالا نمىکشد اگر خانواده دختر راضى باشند نشانهاى به شال مىبندند رسم شالاندازى هنوز در بعضى روستاهاى آذربايجان شرقى رايج است صبح آخرين چهارشنبه زنان بر سر چشمه رفته کوزهها را پر مىکنند و از روى آب مىپرند و گاه دامها را از آب عبور مىدهند از آب چشمه براى روشن کردن سماور خمير کردن نان يا پختن غذا استفاده مىکنند فرستادن خوانچهاى از ميوه و شيرينى در اين روز براى عروس خانواده از مراسم ديگر چهارشنبهسورى است درست کردن هفت نوع خوراکی شیرین هفت لون در این روز معمول است در بعضی نقاط شیرینی قرابیه گردو بادام پسته میوه سیب پرتقال و نخود و کشمش ترکیب هفت لون را تشکیل می دهند