آتشکده سنگی اسپاخو موسوم به آتشکده یا کلیسای اسپاخو منسوب به دوره ساسانی پابرجاترین اثر باستانی سده های قبل از اسلام در خراسان شمالی است این آتشکده سنگی در کیلومتر 115 محور بجنورد به جنگل گلستان و در 65 کیلومتری غرب شهر آشخانه مرکز شهرستان مانه وسملقان بر روی تپه ای مرتفع در دامنه جنگل های سوزی برگ ارس و در قسمت جنوبی روستای اسپاخو واقع شده است معماری این بنا از ترکیب گنبد و ایوان الگو گرفته است ترکیبی که سابقه کهنی در معماری بناهای دوران تاریخی و اسلامی دارد البته در نظریه ای دیگر معماری این بنا الگو گرفته از پای فیل مشهور به پافیلی است که از پابرجا ترین نوع معماری محسوب می شود طرح این بنا ترکیبی از یک ایوان با پلان چهار گوش تالار و یک اتاق چهار گوش در قسمت شرقی است که ایوان آن به وسیله دهلیز به اتاق قسمت شرق ایوان مرتبط است پوشش سقف اتاق به صورت گنبدی از نوع پوشش های نیمکره ای و قابل مقایسه با گنبد چهار طاق های ساسانی است معبد اسپاخو در حقیقت پابرجاترین اثر باستانی سده های قبل از اسلام در خراسان پهناور دیروز و استانهای خراسان شمالی رضوی و جنوبی امروز است که از نظر تاریخی اهمیت ویژه ای دارد پابرجا بودن این معبد در طول صدها سال مدیون كار صحیح و معماری اصیل ایرانی در سده‌های قبل از اسلام است اما با وجود اینکه آتشکده اسپاخو ازهر نظر دارای ویژگی های خاصی است اما تاکنون نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بین دیگر اثرهای معروف کشور پیدا کند با وجود اینکه معبد اسپاخو را به عنوان کلیسا نیز می نامند اما وجود آتشدان و حفره هایی در سقف برای خروج دود این احتمال را که این معبد توسط زرتشتیان ساخته شده باشد را قوی تر می کند در اطراف این بنا و روستای اسپاخو بر روی تپه ای قبرستانی وجود دارد که از نظر وضع دفن و مقبره سازی با طرز تدفین مسلمانان تفاوت کلی دارد و قبرها به صورت خانوادگی دفن شده اند که بنا به گفته کارشناسان این شواهد حاکی از آن است که اقوام خاصی از زرتشتیان در این منطقه وسیع زندگی می کردند و این بنای عظیم مربوط به آنها است علاوه بر این آتشکده در دامنه‌ها و ارتفاعات شمالی‎ ‎روستای اسپاخو دره‌های كوچك و بزرگ متعددی وجود دارند كه بیشتر آن‌ها چشمه‌های آب‎ ‎شیرینی دارند كه به سمت باغ‌ها و مزارع روستا جریان دارند